Finss.az xəbər verir ki, University of California San Diego alimləri xərçəng hüceyrələrində xromotripsis adlanan dağıdıcı genetik prosesi başladan fermenti müəyyən etdiklərini açıqlayıblar. Tədqiqatın nəticələri Science jurnalında dərc olunub.

Məlumata görə, xromotripsis zamanı bir xromosom birdən-birə çoxsaylı hissələrə parçalanır və daha sonra xaotik şəkildə yenidən birləşdirilir. Bildirilir ki, bu proses eyni anda onlarla, hətta yüzlərlə mutasiyanın yaranmasına səbəb olur, şişlərin sürətlə təkamül etməsini təmin edir və müalicəyə davamlılığı artırır.

Araşdırmalara əsasən, xərçənglərin təxminən hər dördündən birində (≈25%) xromotripsis izləri müşahidə olunur. Qeyd olunur ki, osteosarkomaların demək olar ki, hamısında bu genetik hadisənin əlamətləri aşkarlanır.

Tədqiqatçılar DNT-ni kəsə bilən bütün məlum insan fermentlərini analiz etdiklərini və əsas rolun N4BP2 adlı fermentə məxsus olduğunu müəyyən etdiklərini bildirirlər. Onların izahına görə, hüceyrə bölünməsi zamanı baş verən səhvlər nəticəsində xromosomlar mikronüvə adlanan kiçik strukturlarda “tələyə düşür”. Mikronüvə zədələndikdə xromosom qorunmasız qalır və məhz bu mərhələdə N4BP2 DNT-ni parçalayaraq xromotripsisi başladır.

Alimlər ferment hüceyrədən çıxarıldıqda xromosom parçalanmasının kəskin şəkildə azaldığını, əksinə, N4BP2 nüvəyə yönəldildikdə sağlam xromosomların belə parçalandığını müşahidə etdiklərini vurğulayırlar. Bu fakt fermentin prosesi birbaşa başlatdığını təsdiqləyir.

Bundan əlavə, 10.000-dən çox xərçəng genomunun analizi göstərib ki, N4BP2 aktivliyi yüksək olan şişlərdə struktur pozuntular daha çoxdur. Həmin şişlərdə ekzosomdan kənar dairəvi DNT (ecDNA) səviyyəsinin də artdığı qeyd edilir. Bildirilir ki, ecDNA sürətlə böyüyən və müalicəyə davamlı şişlərlə sıx bağlıdır.

Tədqiqatın nəticələrinə əsasən, əgər N4BP2 fermenti bloklanarsa, xromotripsis və onun yaratdığı genetik xaosun azalması mümkündür. Alimlər hesab edirlər ki, bu yanaşma xüsusilə aqressiv və müalicəyə davamlı xərçəng növləri üçün yeni terapiya istiqaməti formalaşdıra bilər.

Qeyd olunur ki, xərçəngin ən “xaotik” genetik mexanizminin başlanğıc nöqtəsinin müəyyən edilməsi xəstəliyin təkamülünü ləngitmək üçün real müdaxilə imkanları yaradır.