Finss.az - Son illərdə Yaponiya özü üçün yeni bir reallıqla barışmağı öyrənir — mağazalarda qiymətlər arta, kredit faizləri isə sıfırı keçə bilər.

Artıq dörd ildir ki, inflyasiya 3%-ə yaxın səviyyədə qalır və analitiklər iqtisadi artımı 30 il ərzində dayandıran deflyasiya dövrü üzərində qələbəni qəbul etməyə başlayıblar. Bir vaxtlar dünyanın ən böyük iqtisadiyyatı olacağı proqnozlaşdırılan Yaponiya üçün bu mühüm dönüş nöqtəsidir.

Lakin iqtisadiyyatın normallaşması asan deyil. Faiz dərəcələrinin artması büdcəyə əlavə təzyiq yaradır, çünki ölkənin dövlət borcu ÜDM-i üç dəfə üstələyir — bu, inkişaf etmiş ölkələr arasında ən yüksək göstəricidir. Bazarlarda narahatlıq yaradan digər amil isə baş nazir Sanae Takaiti hökumətinin dövlət xərclərini kəskin artırmaq planlarıdır. Fevralın 8-də keçirilən növbədənkənar parlament seçkilərində onun rəhbərlik etdiyi Liberal-Demokrat Partiyası islahatları təkbaşına keçirmək üçün kifayət qədər mandat qazana bilər.

Frank Media analitik hesabatları toplayaraq dünyanın dördüncü ən böyük iqtisadiyyatının “itirilmiş onilliklər”dən necə çıxmağı planlaşdırdığını və ölkənin ilk qadın baş nazirinin hansı risklərə hazır olduğunu araşdırıb.

Mərkəzi Bank inflyasiyanı sürətləndirir

2022–2023-cü illərdə inflyasiyanın artımı demək olar ki, bütün dünyaya təsir etdi. ABŞ və Avropa İttifaqında mərkəzi banklar buna faiz dərəcələrini yüksəltməklə cavab versə də, Yaponiya Bankı tələsmədi. 2022-ci ilin aprelində inflyasiya 2%-lik hədəfi keçərək 2,5%-ə çatdı, lakin əsas faiz dərəcəsi -0,1% səviyyəsində saxlanıldı.

Yalnız 2024-cü ilin yazında Yaponiya Bankı dönüş nöqtəsinə gəldi və 17 ildən sonra ilk dəfə faizləri müsbət səviyyəyə — 0,1%-ə qaldırdı. 2026-cı ilin yanvarına qədər uçot dərəcəsi 0,75%-ə yüksəldi ki, bu da 2008-ci ildən bəri maksimumdur. Buna baxmayaraq, faizlər hələ də inflyasiyadan aşağıdır.

Deloitte analitiklərinə görə, Mərkəzi Bankın ehtiyatlı davranmasının səbəbi qiymət artımının əsasən dəyişkən komponentlərdən qaynaqlanmasıdır. Qida və enerjini istisna etdikdə inflyasiya 1,6% təşkil edir ki, bu da hədəfdən aşağıdır.

İqtisadi nəticələr

Morgan Stanley analitiklərinin qeyd etdiyi kimi, inflyasiya ilə yanaşı maaşlar da son 30 ilin maksimumuna yüksəlib. Böyük şirkətlər “maaş artımına yox” siyasətindən imtina edərək müsbət dövrün əsasını qoyublar. Bu, daxili tələbin artmasına və iqtisadi böyümənin sürətlənməsinə şərait yaradır. OECD-nin proqnozuna görə, 2026–2027-ci illərdə Yaponiya iqtisadiyyatının əsas lokomotivi daxili tələb olacaq.

Lakin real faiz dərəcələrinin mənfi qalması yenin zəifləməsinə səbəb olub. Nəticədə Yaponiya 2024-cü ildə Almaniyaya dünyanın ən böyük iqtisadiyyatı mövqeyini uduzub. 2025-ci ildə isə iqtisadiyyatın bərpası müşahidə olunmağa başlayıb və ÜDM 0,8–0,9% artıb.

Riskli fiskal stimul

Deloitte-un fikrincə, iqtisadi artımın zəifləməsi hökuməti dövlət xərclərini artırmağa sövq edib. Baş nazir Sanae Takaiti noyabr ayında 135 milyard dollarlıq fiskal stimul paketi elan edib. Fitch agentliyi xəbərdarlıq edir ki, bu addımlar inflyasiya təzyiqlərini artıra və dövlət borcunun dayanıqlılığı ilə bağlı riskləri gücləndirə bilər.

Yanvar ayında Yaponiya üzrə 40 illik dövlət istiqrazlarının gəlirliliyi tarixdə ilk dəfə 4%-i keçib. İnvestorlar hökumətin borc yükünü idarə etməkdə çətinlik çəkə biləcəyindən ehtiyat edirlər.

Bununla belə, Fitch-in baza ssenarisi nisbətən optimistdir. Agentliyin fikrincə, inflyasiyanın geri qayıtması nominal ÜDM-in artımını sürətləndirəcək və bu, borcun ÜDM-ə nisbətinin sabit qalmasına kömək edəcək.