2025-ci ildə Türkiyənin arxeoloji kəşfləri
Finss.az - Minilliklər boyu sivilizasiyaların beşiyi olmuş Anadoluda yerləşən Türkiyə torpaqları yerin altından üzə çıxan ümumbəşəri irsi aşkara çıxarmaqda davam edir. Ölkənin şərqindən qərbinə, şimalından cənubuna qədər uzanan bu ərazilər insanlıq tarixini formalaşdırmış sivilizasiyaları əks etdirən əsl açıq hava muzeyi təsiri bağışlayır.
Bu zəngin irsi ön plana çıxarmağı hədəfləyən “Gələcək üçün miras” (Legacy to the Future) layihəsi ölkə üzrə arxeoloji tədqiqatların miqyasını genişləndirərək Türkiyədə arxeologiya sahəsində yeni və dinamik bir mərhələnin əsasını qoyur. Layihə çərçivəsində ötən il müxtəlif dövrlərə və sivilizasiyalara aid çoxsaylı artefaktlar aşkar edilib.
Aşkar edilən bu tapıntılar bəşəriyyətin dünya ilə münasibətlərinə dair yeni baxış bucaqları təqdim edir, 2025-ci ili isə arxeoloji baxımdan xüsusi əhəmiyyətə malik bir il kimi ön plana çıxarır. Kəşflər həm arxeoloji məkanlarda ziyarətçi təcrübəsini zənginləşdirib, həm də mədəni irsin beynəlxalq miqyasda tanıdılmasına töhfə verib.
Neolit dövrünə aid kəşflər
Şanlıurfa ərazisində yerləşən Neolit dövrü qazıntı sahələrini əhatə edən və 2025-ci ildə fəaliyyətinin 5-ci ildönümünü qeyd edən Taş Tepeler layihəsi mühüm elmi kəşflərlə yadda qalıb.
- Karahantəpədə üç heyvan fiquru təsvir olunan kiçik bir qab aşkar edilib. Bu tapıntı məlum olan ən qədim üçölçülü mifoloji təsvir hesab olunur.
- T formalı sütun üzərində insan sifəti həkk olunub.
- Göbəklitəpədə divara yerləşdirilmiş insan fiquru aşkar edilib; arxeoloqlar fiqurun qurbanlıq obyekt olduğunu bildirirlər.
- Sayburç ərazisində ağzı tikilmiş insan fiquru tapılıb.
- Sefertepedə iki insan üzlü relyef və ikiüzlü muncuq gün üzünə çıxarılıb.
Bu tapıntılar Neolit dövrünün inancları və simvolik dünyası barədə mühüm məlumatlar təqdim edir.
Qədim Troya dövründə zənginlik və hakimiyyət rəmzləri
Çanaqqala ərazisində Troya antik şəhərində aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı Erkən Tunc dövrünə (təxminən e.ə. 2500-cü il) aid qızıl broş və nadir yeşim daşı aşkar edilib.
- Yeşim daşının vaxtilə dəbdəbəli əşyanın tərkib hissəsi olduğu ehtimal olunur.
- Qızıl broş dünya üzrə məlum olan cəmi üç nümunədən ən yaxşı qorunmuşu hesab edilir.
Osmanlı dəniz tarixinə sualtı baxış
Muğla, Datça bölgəsi – Kızlan Osmanlı gəmi batığı ərazisində aparılan sualtı qazıntılar Osmanlı dəniz tarixinə işıq salan tapıntılarla nəticələnib:
- 30-dan çox tüfəng, 50-dən artıq qumbara, minlərlə güllə
- Osmanlı dövrünə aid ən böyük tütün çubuqları (lülələr) kolleksiyası
- Çin istehsalı olan çini məmulatlar
Qərbi Anadoluda Tunc dövrü tapıntıları
Kütahya, Tavşanlı Höyük – yaşı təxminən 4 500 il olan idol fiqurlar aşkar edilib.
- Mərmər, sümük və terrakotadan hazırlanmış fiqurlar ocaq ətrafında düzülmüş vəziyyətdə tapılıb.
- Tapıntılar həmin dövrün dini inancları və ibadət praktikaları barədə məlumat verir.
Qara dənizdə Meduza təsviri
Bartın, Amasra – qədim Amastris şəhərində stoada nadir rast gəlinən, gülümsəyən Meduza təsviri aşkar edilib.
- Meduza mifologiyada saçları ilanlardan ibarət olan və baxanı daşa çevirən qadın məxluqdur.
- Bu təsvir Qara dəniz bölgəsində antik incəsənət nümunəsi kimi qiymətləndirilir.
Efesdə Serapisə həsr olunmuş tapıntı
İzmir, Efes antik şəhəri – terrakota buxurqabı üzərində Misir tanrısı Serapisin relyefi aşkar edilib.
- Yazılar göstərir ki, artefakt əvvəllər Teras evlərində aşkar edilmiş eyni tipli məmulatla əlaqəlidir.
- Bu, Efesdə oxşar məmulatların istehsal emalatxanasının və ya ticarət dövriyyəsinin mövcudluğunu göstərir.
Karaman, Topraktepe (Eirenepolis)
- Eramızın VII–VIII əsrlərinə aid beş kömürləşmiş çörək tapılıb.
- Malta xaçı naxışları və İsa Məsihin təsviri var; erkən xristian mərasimlərində istifadə olunub.
Van, Kevenli qalası
- Urartu dövrünə aid 76 saxsı küp aşkar edilib.
- Yağ, taxıl və içkilərin saxlanması üçün istifadə olunub.
- İndiyədək Van ərazisində müəyyən edilmiş ən iri saxlama kompleksi hesab olunur.
