2026-cı ilin əvvəlindən Azərbaycan iqtisadiyyatına yönələn xarici sərmayələr artmaqda davam etsə də, analitiklər sərmayə risklərinin diqqətlə qiymətləndirilməsinin vacibliyini vurğulayırlar.
Finss.az Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına əsasən xəbər verir ki, yanvar ayında əsas kapitala yönəldilən investisiyaların ümumi həcmi 1 milyard 405,9 milyon manat təşkil edib ki, bu da əvvəlki ilin yanvar ayı ilə müqayisədə 75,6 faiz artım deməkdir. Lakin sərmayə riskləri sektorlar arasında fərqlilik göstərir.
Energetika sektorunda əsas risklər neft qiymətlərindəki dalğalanmalar və beynəlxalq bazarlarda tələb dəyişkənliyi ilə bağlıdır. 2026-cı ilin fevral ayında dünya bazarında Brent markalı neftin qiyməti 87,65 ABŞ dolları səviyyəsində olmuş və aylıq müqayisədə 3,2 faiz artım göstərmişdir. Analitiklər bildirirlər ki, neft-qaz sektoruna yönələn investisiyalar bu cür qiymət dalğalanmalarına həssasdır və sərmayədarların gözlənilməz itkilərlə üzləşmə riskini artırır.
Xarici sərmayəçilər üçün digər risklər siyasi və geosiyasi amillərlə bağlıdır. Azərbaycan və ABŞ arasında 2026-cı il fevralın 10-da keçirilmiş biznes missiyasının nəticələri göstərir ki, enerji, rəqəmsal iqtisadiyyat və regional enerji dəhlizləri sahəsində əməkdaşlıq imkanları genişdir. Lakin investisiyaların təhlükəsizliyini qorumaq üçün hüquqi çərçivənin gücləndirilməsi vacibdir. ABŞ Ticarət Palatasının ekspertləri bildirirlər ki, müqavilə və tender şərtlərinin dəqiqliyi, investisiya güzəştləri və vergi təşviqləri xarici investorların risklərini əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər.
Qeyri-neft sektorunda, xüsusilə infrastruktur və texnologiya layihələrində risklər əsasən maliyyə və layihə idarəçiliyi ilə bağlıdır. Məsələn, Asiya İnfrastruktur İnvestisiya Bankının (AİİB) Bakı Metropoliteninin genişləndirilməsi layihəsinə ayırdığı 180 milyon ABŞ dolları kreditdə texniki gecikmələr, tikinti xərclərinin artması və quraşdırma işlərində problemlər investisiya risklərini artırır. Tikinti işlərinin 2027-ci ildə başa çatması planlaşdırılsa da, analitiklər gecikmələr və maliyyə əlavə xərclərinin mümkünlüyünü nəzərə alır.
Günəş enerjisi sektorunda isə “Şəfəq Jabrayil Solar Limited” layihəsi çərçivəsində bp-nin 10 faiz payının MVM Energetika Zrt.-yə satılması ilə 240 MVt gücündə stansiyanın illik istehsalının təxminən 500 QVt/saat olması planlaşdırılır. Lakin analitiklər bildirirlər ki, texnoloji problemlər, hava şəraiti dəyişkənliyi və qlobal enerji qiymətlərinin dəyişməsi sərmayə risklərini artırır.
Xarici sərmayə risklərinə qarşı önəmli tədbirlər arasında hüquqi təminatlar, dövlət dəstəyi və strateji tərəfdaşlıq sənədlərinin imzalanması qeyd olunur. Prezident İlham Əliyev 11 fevral 2026-cı il tarixində keçirilmiş müşavirədə rəqəmsal inkişaf, süni intellekt və data mərkəzləri sahəsində xarici sərmayənin cəlb edilməsini və potensial risklərin əvvəlcədən qiymətləndirilməsinin vacibliyini vurğulayıb. Dövlət başçısı bildirib ki, ölkənin enerji generasiya gücü 10 min meqavata çatıb və bunun ən azı 2 min meqavatı rəqəmsal texnologiyalar və data mərkəzləri üçün sərf edilə bilər, lakin investisiya riskləri texniki və maliyyə monitorinqi ilə azaldıla bilər.
Analitiklər qeyd edirlər ki, xarici investisiyanın davamlılığı üçün risklərin şəffaf şəkildə qiymətləndirilməsi və sektorlar üzrə fərqli strategiyaların tətbiqi vacibdir. Bu, həm neft-qaz, həm də qeyri-neft sektorlarının inkişafını təmin etməklə, sərmayəçilərin gözlənilməz itkilərdən qorunmasına kömək edəcək.
Fuad Mədətov
Finss.az