Azərbaycanın qeyri-neft sektoru 2025-ci ildə əhəmiyyətli artım nümayiş etdirib.

Finss.az İqtisadi İslahatların Təhlili və Kommunikasiya Mərkəzinin (İİTKM) məlumatına əsasən xəbər verir ki, 2025-ci ilin yanvar-dekabr aylarında qeyri-neft sektoru üzrə ixrac 2024-cü ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 8,1% artaraq 3,6 milyard ABŞ dolları təşkil edib. Bu dövrdə yeyinti məhsulları üzrə ixrac 18,4% artaraq 1,2 milyard ABŞ dollarına bərabər olub.

Aqrar məhsullar üzrə ixrac 26,7% artaraq 1 milyard ABŞ dolları, aqrar-sənaye məhsulları üzrə ixrac isə 314,7 milyon ABŞ dollarına çatıb. Bütövlükdə aqrar və aqrar-sənaye məhsullarının birgə ixracı 18,9% artaraq 1,3 milyard ABŞ dolları təşkil edib. Ən çox ixrac edilən məhsullar arasında qızıl (326,2 milyon ABŞ dolları), pomidor (192,5 milyon ABŞ dolları) və karbamid (170,8 milyon ABŞ dolları) yer alıb.

Aqrar sektor məhsullarının ixracında diqqət çəkən meyillər var. Şəkər ixracı 57,4%, meyvə-tərəvəz 27,4%, pambıq iplik 19,3% artıb. Bitki və heyvan mənşəli piylər və yağlar üzrə ixrac 2% artaraq qeyri-neft sektorunun tələblərini dəstəkləyib. Dekabr ayında isə xurma 36,4 milyon ABŞ dolları ilə ən çox ixrac edilən qeyri-neft məhsulu olub, qızıl 29,2 milyon ABŞ dolları, qabığı təmizlənmiş meşə fındığı 20,3 milyon ABŞ dolları ilə ardınca gəlib.

Xidmət sektorunda isə peyk telekommunikasiya xidmətləri diqqət çəkir. Azərbaycan Respublikasının Kosmik Agentliyi (Azərkosmos) 2025-ci ildə 43 ölkəyə 18,1 milyon ABŞ dolları dəyərində xidmət ixrac edib və bu, qurumun ümumi gəlirlərinin 66%-ni təşkil edib. Dekabr ayında Azərkosmos 35 ölkəyə 1,7 milyon ABŞ dolları dəyərində xidmət ixrac edib. Xidmət ixracında ilk beşlikdə Birləşmiş Krallıq 4,6 milyon ABŞ dolları, Lüksemburq 3,5 milyon ABŞ dolları, İsveç 1,3 milyon ABŞ dolları, Türkiyə 861 min ABŞ dolları, Nigeriya isə 823,9 min ABŞ dolları ilə yer alıb.

Qeyri-neft sektoruna ixracın əsas istiqamətləri Rusiya Federasiyası 1,2 milyard ABŞ dolları, Türkiyə 597,3 milyon ABŞ dolları, Gürcüstan 347,9 milyon ABŞ dolları, İsveçrə 347,8 milyon ABŞ dolları, Ukrayna 201 milyon ABŞ dolları olub. Dekabr ayında ixrac həcmi üzrə Rusiya 96,3 milyon ABŞ dolları, Türkiyə 51,2 milyon ABŞ dolları, Gürcüstan 41,4 milyon ABŞ dolları, İsveçrə 32,9 milyon ABŞ dolları, Ukrayna isə 10,8 milyon ABŞ dolları təşkil edib.

Qeyri-neft sektorunun inkişafında dövlət və özəl şirkətlər də fəal iştirak edirlər. Dövlət şirkətləri arasında “SOCAR Polymer” MMC, “AzerGold” QSC, “Azəralüminium” MMC, “Azərpambıq Aqrar Sənaye Kompleksi” MMC, özəl sektorda isə “Prime Cotton” MMC, “Baku Steel Company” QSC, “Azərbaycan Şəkər İstehsalat Birliyi” MMC və “TABATERRA” QSC ön sıradadır.

Ümumilikdə 2025-ci il qeyri-neft sektorunda həm kənd təsərrüfatı, həm də xidmət sahələrində artım ili olub. Aqrar məhsulların ixracı yüksək templə artmaqda davam edib, peyk telekommunikasiya xidmətlərinin ixracı isə xidmət sektorunun qeyri-neft gəlirlərində önəmli pay təşkil edib.

Bu nəticələr göstərir ki, qeyri-neft sektoru Azərbaycanın iqtisadi diversifikasiyası strategiyasına uyğun olaraq həm kənd təsərrüfatı, həm də xidmət sahələrində güclü dinamika nümayiş etdirir.

Fuad Mədətov
Finss.az